ù Và (để dọc khi thổi) là nhạc khí hơi môi của Dân tộc Việt và một số Dân tộc như Banar (Tơnuôt), Mạ (Kenung).

Tù Và là nhạc khí hơi môi (hơi búp) do người Việt và một số Dân tộc thiểu số tạo ra.

Hình thức cấu tạo:

ù Và làm bằng sừng trâu, sừng bò tót, vỏ ốc biển. Loại quý làm bằng ngà voi. Ðầu nhọn của sừng trâu, các vỏ ốc biển hoặc ngà voi... được cưa thủng mài bằng làm miệng thổi. Khi thổi đặt hai môi trực tiếp vào miệng thổi của Tù Và. Vai trò của hơi điều khiển luồng hơi mạnh, nhẹ làm chấn động cột không khí, tạo nên âm thanh.

Tù Và tiếng trầm và đục, âm thanh kêu to, mạnh mẽ và vang xa. Tù và không có lỗ bấm, nghệ nhân dùng kỹ thuật thuật môi, lúc thổi mạnh, lúc thổi nhẹ, phát ra một số âm bội ngoài âm cơ bản tạo được không khí âm u, thần bí, mang đậm màu sắc rừng núi. Tù Và là nhạc khí của nam giới. Tù Và được dùng trong Dàn nhạc Ðại nhạc của Cung đình. Trong đời sống hằng ngày, Tù và là phương tiện thông tin, báo động khi có thiên tai, hoặc kêu gọi chiến đấu..